Munber Uqturushi
Uqturush  
Duyuru  
Announcement  
论坛公告

  

Atalghu Ⅰ [i  . Birer sahede , melum birnersining namini bildürüp kélidighan isim yaki isim xaraktérlik söz we yaki söz birikmisi : matématika atalghuliri  . Ximiye atalghuliri .  

  
qilin'ghan uyghur yéziqidur .

  

Uyghur tili
uyghur rayonidiki asasiy millet — uyghur millitining tili . Altay tilliri sistémisining türkiy tillar türkümige kiridu . Uyghur tili , qazaqistan , qirghizistan , özbékistan qatarliq döletlerdimu ishlitilidu .

  
Imla [i］ e ［bir millet tilidiki sözlerni toghra , ölchemlik yézish :  uyghur tilining imlasi . Imla lughiti . Imla qaidisi .
Imla qaidisi [ ＞ til ＜ yéziq tilining yézilish qaidisi we yéziqni qéliplashturush qaidisi . U yéziqning toghra yézilishi , ölchemge muwapiq bolushi , tinish belgilirining qollinishi qatarliq mezmunlarni hemde élipbelik yéziqlardi-k-i h-erp-l-ern-i-ng chong - kichik yézilish ölchimi , boghum ayrish belgilirining toghra qollinish , boghum köchürüsh qaidiliri , ulap yézish qaidiliri qatarliq mezmunlarni öz ichige alidu .

  

Uyghur klassik edebiyati [＞ ed ＜uyghur xelqining qedimki we yéqinqi zamandiki dangliq , tallan'ghan yazma edebiyat eserliri . Bular asasen »köktürk xandanliqi« dewridin taki ⅩⅨesirning axirighiche bolghan uyghur yazma edebiyati ichidiki özining hayatiy küchini yoqatmaydighan munewwer eserlerni körsitidu .

  

Shéir [i］ e＞ ［ed ＜edebiy janirlardin biri , yeni melum wezin we qapiyilik kichik tiptiki bediiy eser . Uningda ijtimaiy hayat ritim , wezin , qapiyidin ibaret til wasitisi hem bay tesewwur we küchlük héssiyat yardimi bilen hem ixcham , hem chüshinerlik qilip teswirlinidu . Sözler obrazliq , yéqimliq , ahangdar we ritimliq bolidu . Shéirning adette chachma shéir , lirik shéir , épik shéir dégendek her xil türliri bolidu .
Shéiriyet [i］ e ［＞ed ＜ ①birer millet yaki xelqning shéiriy eserlirining yighindisi ; P-oéziye : uyghur shéiriyiti . Shéiriyet xezinisi . ②Shéir yézish sen'iti : u shéiriyettin xewerdarliqi bilen hemmige tonulghan néghmet xelpitim dégen kishi bolup , bu künlerde hajining meslihetchiliri qatarida idi .

  

Nesr [i ］ e ［＞ ed ＜  ①wezin , qapiyisiz addiy nutuq shekli bilen yézilghan bediiy eser . ② Erkin tüzülgen bediiy eserler yighindisi , proza .
Nesriy [süp］ e ［nesr yoli bilen yézilghan , nesr sheklidiki : nesriy eserler , nesriy yolda bayan qilmaq .

  

Xelq éghiz edebiyati [＞ ed ＜emgekchi xelq biwasite ijad qilghan , emgekchi xelq arisida keng tarqalghan edebiyat . U epsanilar , riwayetler , xelq chöchekliri , xelq drammiliri , elneghmiler , qoshaqlar we bashqilarni öz ichige alidu .

  

Hékaye [i］ e ［①birer kim , nerse , weqe yaki hadise heqqide aghzaki bérilidighan axbarat yaki melumat ; Birer nersining aghzaki bayani , tepsilati : u melike berna bilen eqilliq otunchi yigit wahit toghrisida hékaye bashlidi .＞ ②Ed ＜nesriy yol bilen yézilghan kichikrek bed'iy eser .

  
Ilmiy  [ süp］ e ［①ilimge , ilim-pen'ge ait , ilim-pen'ge asaslan'ghan :  ilmiy eser . Ilmiy xulase . Ilmiy tejribe . Ilmiy xadim . ② Oqushqa , oqush-oqutush , maarip ishlirigha ait hem shu qatarliqlar bilen munasiwetlik bolghan :  ilmiy bölüm . Ilmiy mudir . Ilmiy bashqarma .
Ilmiylik [i . Tebiet , ijtimaiy turmush , tepekkur qanuniyetlirige uyghun bolush :  ilmiylikke boysunmaq . Ilmiylikni nezerge almaq .

  
Hékmet [i］ e ① ［heddidin ziyade danaliq , danishmenlik , eqil-idrak : weten ishqi bolup derman ilim-pendin göher tapti , dilimgha saldi ustazim ömür menasi hékmetni . ② Bilish , chüshnish  qiyin bolghan yoshurun , chongqur mene , yoshurun sir ; Möjize : urush sen'iti toghrisidiki kitablarda , biri jeng , toqquzi reng dégen hékmet bar . Shu hékmet boyiche ish qilimiz . ③ Erlerning ismi .

  
Kitab [i］ e ［tüplen'gen yaki muqawilan'ghan basma yaki yazma eserler : kona kitab . Erebche kitab .

  
Letipe [i］ e ［①＞ ed ＜külkilik weqe - hadise heqqidiki kichik hékaye . U xelq éghiz ijadiyitining eng ammibab janérliridin biri bolup , uningda jem'iyettiki nachar xahish , yaman qiliq we xiyanetchi , parixor , jazanixor , peskesh kishiler pash qilinidu ; Xelqning danaliqi , sezgürlüki we tedbirchanliqi ipadilinidu : nesridin ependi letipiliri . Seley chaqqan letipiliri .  ② Ayallarning ismi .
Yumur [  i］ r ＞in'g ［＞ ed ＜   turmushtiki külkilik , qiziqarliq weqelerni jümlidin kishilerning nuqsanliri , ularning kemchilik terepliri hezil arilashturulup , külkilik we qiziq qilip teswirlen'gen bediiy eser .

  
Ili wilayiti
Ili wilayiti aptonom rayonimizning gherbiyi qisimigha jaylashqan. Sherqiy jenubiy qismi wilayiti, bayighulin mongghul aptonom oblasti bilen, shimaliy qismi bortala mongghul oblasti we tarbaghatay wilayiti bilen tutishidu, gherbiy qismi qazaqistan bilen chégrilinidu (chégra siziqining uzunluqi 432 kilométir). Sherqidn gherbigiche bolghan uzunluqi 350 kilométir, jenubidin shimalighiche bolghan kengliki 180 kilométir, omumiy yer kölimi 56 ming 800 kwadrat kilométir, wilayetke bir sheher, sekkiz nahiye (ghulja shehiri, ghulja nahiyisi, chapchal shibe aptonom nahiyisi, toqquztara nahiyisi, künes nahiyisi, mongghulküre nahiyisi, tékes nahiyisi, nilqa nahiyisi) qaraydu. Turushluq orunlardin shinjang ishlepchiqirish qurulush bingtueni yéza igilik 4 - shisining shtabi we 19 yéza igilik - déhqanchiliq tuen - meydanliri bar. Wilayetlik memuriy mehkime turushluq orun ghulja shehiri bilen ürümchi shehirining ariliqi 700 kilométir,

  
Altay wilayiti Altay wilayiti Uyghur rayonining shimaliy qisimigha, altay téghining gherbiy jenub étikige jaylashqan. Sherq, gherb, shimal teripi ayrim - ayrim halda qazaqistan, rosiye, mongghuliye bien chégrilinidu (chégra liniyisining uzunluqi 1109 kilométir). Jenub teripi sanji xuyzu aptonom oblasti bilen tutishidu. Gherbiy teripi tarbaghatay wilayiti bilen tutishidu. Sherqtin gherbkiche bolghan kengliki 420 kilométir, jenubtin shimalghiche bolghan uzunluqi 467 kilométir, omumiy yer meydani 116 ming 200 kwadrat kilométir. Altay wilayitige 1 sheher, 6 nahiye (yeni altay shehiri, burjin nahiyisi, burultoqay nahiyisi, köktoqay nahiyisi, qaba nahiyisi, chénggil nahiyisi, jiminey nahiyisi) qaraydu. Uning teweside ishlepchiqirish - qurulush bingtueni yéza igilik 10 - shisining 9 tuen - meydani bar. Memuriy mehkime turushluq jay, altay shehirining ürümchi shehiri bilen bolghan ariliqi 675 kilométir kélidu.

  

Aqsu wilayiti
Aqsu wilayiti tengritaghning jenubiy étikige, tarim oymanliqining shimaliy chétige jaylashqan. Sherqiy teripi bayigholin mongghul aptonom oblasti bilen, jenubiy teripi xoten wilayiti bilen tutishidu. Gherbiy jenub teripi qeshqer wilayiti we qizilsu qirghiz aptonom oblasti bilen, shimaliy teripi tengritagh arqiliq ili wilayiti bilen tutishidu. Gherbiy shimal teripi qazaqistan, qirghizstan bilen chégrilinidu (chégra liniyisining uzunluqi 235 kilométir). Sherqtin gherbkiche bolghan uzunluqi texminen 510 kilométir. Jenubtin shimalghiche bolghan kengliki texminen 350 kilométir, omumiy yer meydani 132 ming 500 kwadrat kilométir, uninggha bir sheher, sekkiz nahiye (aqsu shehiri, unsu nahiyisi, kucha nahiyisi, shayar nahiyisi, toqsu nahiyisi, bay nahiyisi, uchturpan nahiyisi, awat nahiyisi, kelpin nahiyisi) qaraydu. Wilayet teweside shinjang ishlepchiqirish - qurulush bingtueni yéza igilik 1 - shisining shtabi we uninggha qarashliq 17 tuen - meydan bar. Wilayet memuriy mehkime jaylashqan aqsu shehirining ürümchi shehiri bilen bolghan ariliqi 1008 kilométir.

  

Qeshqer wilayiti
Qeshqer wilayiti Uyghur Rayonining gherbiy jenubigha jaylashqan. Shimal teripi aqsu wilayiti, gherbiy shimal teripi xoten wilayiti bilen tutishidu. Gherbiy, gherbiy jenub teripi ayrim - ayrim halda tajikistan, afghanistan, keshimr (pakistan kontrolliqidiki rayon) bilen chégrilinidu (chégra liniyisining uzunluqi 888 kilométir). Omumiy yer meydani 141 ming 600 kwadrat kilométir. Qarmiqida bir sheher, 11 nahiye (yeni qeshqer shehiri, qeqer konisheher nahiyisi, qeshqer yéngsheher nahiyisi, yéngisar nahiyisi, mekit nahiyisi, poskam nahiyisi, yeken nahiyisi, qaghiliq nahiyisi, yupurgha nahiyisi, maralbéshi nahiyisi, peyziwat nahiyisi, tashqorghan tajik aptonom nahiyisi) bar. Teweside shinjang ishlepchiqirish - qurulu bingtueni yéza igilik 3 - shisining shtabi we 21 - tuen - meydani bar. Wilayetlik memuriy mehkime turushluq jay - qeshqer shehirining ürümchi shehiri bilen bolghan ariliqi 1473 kilométir.

  

Qumul wilayiti
Qumul wilayiti Uyghur Rayonining sherqige jaylashqan. Sherqtin gensu ölkisi, gherbtin turpan wilayiti we sanji xuyzu aptonom oblasti, jenubtin bayin'gholin mongghul aptonom oblasti bilen tutishidu. Shimaldin tashqi mongghuliye bilen chégrilinidu (chégra liniyisi uzunluqi 595 kilométir kélidu). Jenubtin shimalghiche bolghan uzunluqi 440 kilométir. Sherqtin gherbkiche bolghan kengliki 404 kilométir. Omumiy yer meydani 137 ming 600 kwadrat kilométir kélidu. Uninggha 1 sheher, 2 nahiye (qumul shehiri, bariköl qazaq aptonom nahiyisi, atürük nahiyisi) qaraydu. Teweside shinjang ishlepchiqirish - qurulush bingtueni qumul déhqanchiliq meydanlirini bashqurush idarisi we shinjang herbiy rayoni aratürük herbiy at meydani bar. Wilayetlik memuriy mehkime jaylashqan qumul shehirining ürümchi shehiri bilen bolghan ariliqi 588 kilométir kélidu.

  

Tarbaghatay wilayiti
tarbaghatay wilayiti Uyghur Rayonining gherbiy shimaligha jaylashqan. Uning sherqiy, sherqiy shimali ayrim - ayrim halda sanji xuyzu aptonom oblasti, altay wilayiti bilen tutishidu, jenubi, gherbiy jenubi ayrim - ayrim halda bayighulin mongghul aptonom oblasti, ili wilayiti, bortala mongghul aptonom oblasti bilen tutishidu. Gherbi, gherbiy shimali qazaqistan bilen chégrilinidu (chégra liniysi 784 kilométir). Sherqtin gherbkiche bolghan kengliki 300 nechche kilométir, jenubtin shimalighiche bolghan uzunluqi 437 kilométir, omumiy yer meydani 93 ming 900 kwadrat kilométir. Uninggha 2 sheher, 5 nahiye (yeni chöchek shehiri, durbiljin nahiyisi, shixu shehiri, sawen nahiyisi, toli nahiyisi, chaghantoqay nahiyisi, qubuqsar mongghul aptonom nahiyisi) qaraydu. Teweside shinjang ishlepchiqirish - qurulush bingtueni yéza igilik 7 - shisi, 9 - shisi memuriyiti we 7 - shisi, 8 - shisi, 9 - shisi, 10 - shisining 30 - tuen meydani bar. Wilayetlik memuriy mehkime turushluq jay - chöchek shehirining ürümchi bilen bolghan ariliqi 637 kilométir kélidu.

  

Xoten wilayiti
Xoten wilayiti tarim oymanliqining gherbiy jenubi qismigha jaylashqan. Sherq teripi shizang aptonom rayoni bilen tutishidu. Gherb teripi qeshqer wilayiti bilen tutishidu. Shimal teripi aqsu wilayiti bilen tutishidu. Gherbiy jenub teripi keshmir (hindistanning emelliy kontrolliqidiki rayon) bilen chégrilinidu. Chégra liniyisining omumiy uzunluqi 200 kilométir. Sherqtin gherbkiche bolghan uzunluqi texminen 670 kilométir, jenubtin shimalghiche bolghan kengliki texminen 600 kilométir. Omumiy yer meydani 247 ming 900 kwadrat kilométir. Qarmiqidar bir sheher,. Yette nahiye (xoten shehiri, guma nahiyisi, qaraqash nahiyisi, xoten nahiyisi, lop nahiyisi, chira nahiyisi, kériye nahiyisi, niye nahiyisi) bar. Teweside shlepchiqirish - qurulush bingtueni xoten déhqanchiliq meydanlirini bashqurush idarisi bar. Memuriy mehkime jaylashqan xoten shehirining ürümchi shehiri bilen bolghan ariliqi 1520 kilométir.

  

Turpan wilayiti
Turpan wilayiti tengri téghining sherqidiki turpan oymanliqigha jaylashqan. Sherqi teripi qumul wilayiti bilen tutishidu, gherbiy we junubiy teripi bayin'ghulin moongghul aptonom oblasti bilen tutishidu. Gherbiy shimal teripi ürümchi shehiri bilen, shimaliy teripi sanji xuyzu aptonom oblasti bilen tutishidu. Sherqtin gherbkiche bolghan uzunluqi 300 kilométir. Jenubtin shimalghiche bolghan kengliki 240 kilométir, omumiy yer meydani 69 ming 700 kwadrat kilométir. Uningigha 1 sheher, 2 nahiye (yeni turpan shehiri, pichan nahiyisi, toxsun nahiyisi) qaraydu. Uning teweside ishlepchiqirish - qurulush bingtuenige biwasite qarashliq 221 - tuen - meydani bar. Turpan wilayetlik memuriy mehkime turushluq turpan shehiri sheher rayonining ürümchi shehiri bilen bolghan ariliqi 180 kilométir kélidu.

  

Qizilsu qirghiz aptonom oblasti
Qizilsu qirghiz aptonom oblasti Uyghur Rayonining gherbidiki pamir égizlikige jaylashqan. Uning sherq teripi aqsu wilayiti bilen, jenub teripi qeshqer wilayiti bilen tutishidu, gherb we gherbiy shimal teripi ayrim ayrim halda tajikstan, qirghizistan bilen chégrilinidu (chégra liniyisining uzunluqi bir ming 154 kilométir). Sherqtin gherbkiche bolghan uzunluqi 500 nechche kilométir, jenubtin shimalghiche bolghan kengliki 140 nechche kilométir, omumiy yer meydani 67 ming 300 kwadrat kilométir. Uninggha bir sheher, üch nahiye (yeni atush shehiri, aqtu nahiyisi, ulughchat nahiyisi, aqchi nahiyisi) qaraydu. Oblast merkiziy atush shehiri, sheher rayonining ürümchi shehiri bilen bolghan ariliqi bir ming 428 kilométir.

  

Bortala mongghul aptonom oblasti
Bortala mongghul aptonom oblasti jungghar oymanliqining gherbiy jenubigha jaylashqan. Sherqiy tarabaghatay wilayitige tutishidu. Jenubiy ili wilayitige tutishidu. Gherbiy shimal teripi qazaqistan bilen chégrilinidu (chégra liniyisining uzuqluqi 380 kilométir) sherqtin gherbkiche bolghan uzunluqi 315 kilométir, jenubtin shimalghiche bolghan kengliki 136 kilométir, omumiy yer kölimi 24 ming 500 kwadrat kilométir. Oblastqa bir sheher, ikki nahiye (yeni bortala shehiri, jing nahiyisi, arshang nahiyisi) qaraydu. Oblastta shinjang ishlepchiqirish - qurulush bingtueni yéza igilik 5 - shisi we uninggha qarashliq 11 tuen - meydan bar. Oblast merkizi bortala shehirining ürümchi shehiri bilen bolghan ariliqi 528 kilométir.

  

Bayin'ghulin mongghul aptonom oblasti
Bayin'ghulin mongghul aptonom oblasti Uyghur Rayonining sherqi jenub qismigha jaylashqan. Uning sherqi teripi gensu, chingxey ölkisi bilen, jenubiy teripi ko'inlon téghi arqiliq shizang aptonom rayoni bilen, gherbiy teripi xoten wilayiti, aqsu wilayiti bilen, shimaliy teripi tengritéghi arqiliq ili wilayiti, sanji xuyzu aptonom oblasti, ürümchi shehiri, turpan wilayiti bilen tutishidu. Omumiy yer meydani 474 ming 100 kwadrat kilométir bolup, memliket boyiche kölimi eng chong oblast hésablinidu. Uninggha 1 sheher, 8 nahiye (yeni korla shehiri, bügür nahiyisi, lopnur nahiyisi, cherchen nahiyisi, chaqiliq nahiyisi, yenji xuyzu aptonom nahiyisi, xéjing nahiyisi, xushut nahiyisi, baghrash nahiyisi) qaraydu. Oblast teweside tarim néfitlikini qédirip tekshürüsh, échish qomandanliq shtabi, jenubiy shinjang tömüryoli waqitliq bashqurush bashqarmisi we ishlepchiqirish - qurlush bingtueni yéza igilik 2 - shisige qarashliq 21 tuen - meydani bar. Oblastliq xelq hökümiti turushluq jay - korla shehiri bilen ürümchi shehirining ariliqi 464 kilométir.

  

Ili qazaq aptonom oblasti
Ili qazaq aptonom oblasiti aptonom rayonimizning gherbiy shimal qisimigha jaylashqan bolup, bortala mongghul aptonom oblasti bilen qaramay shehirini orap turidu. Sherq teripi shixenze shehiri, sanji xuyzu aptonom oblasti bilen, jenub teripi bayigholin mongghul aptonom oblasti, aqsu wilayiti bilen tutushidu. Sherqiy shimaliy mongghuliye bilen (chégra siziqining omumiy uzunluqi 628 kilométir). Gherbiy shimaliy qazaqistan, rosiye bilen chégriinidu (chégra siziqining uzunluqi 1391 kilométir). Jenubidin shimalighiche bolghan uzunliqi 076 kilométir, sherqidin gherbigiche bolghan kengliki 630 kilométir, omumiy yer kölimi 267 ming 500 kwadrat kilométir. Oblastqa üch wilayet we bir nahiye derijilik sheher (ili wilayiti, chöchek wilayiti, altay wilayiti, küytün shehiri) qaraydu. Turushluq orunlardin shinjang gherbiy tiyanshan ormanchiliq idarisi, ishlepchiqirish - qurulush bingtuenining besh yéza igilik diwiziyisi bar. Aptonom oblastning merkizi ghulja shehiri bilen ürümchi shehirining ariliqi 700 kilométir.